واکسن کووید-19، که با نام عامیانه واکسن کرونا نیز شناخته میشود، به منظور پیشگیری و کنترل انتشار بیماری کووید-19 که ناشی از ویروس SARS-CoV-2 است، توسعه یافته است. واکسنهای کووید-19 با هدف ایجاد پاسخ ایمنی در بدن علیه ویروس SARS-CoV-2 تولید بهترین متخصص داخلی مشهد میشوند.
این واکسنها اغلب از طریق تزریق به بدن اداره میشوند و معمولاً در عضله بازو تزریق میشوند. هدف اصلی این واکسنها، تشدید سیستم ایمنی بدن در برابر ویروس کرونا و تولید آنتیبادیها و سلولهای ایمنی است که برای مبارزه با ویروس و حفظ سلامتی بدن لازم است.
واکسن کووید-۱۹ از موادی تشکیل شده است که میتواند شامل آنتی ژنهای ویروس، وکتورهای ویروسی، آنتیبادیهای مصنوعی یا دیگر ترکیبات مفید باشد. مهمترین هدف آن ایجاد پاسخ ایمنی در بدن برای محافظت در برابر عفونت ویروس است.
مطالعات بالینی و ارزیابیهای علمی بر روی واکسنهای مختلف کووید-۱۹ نشان دادهاند که این واکسنها میتوانند به طور موثری در پیشگیری از بیماری کووید-۱۹، کاهش شدت علائم بیماری و کاهش خطر ابتلا به عوارض جدی مرتبط با آن کمک کنند.
استفاده از واکسن کووید-۱۹ در جوامع، همراه با تدابیر بهداشتی دیگر مانند استفاده از ماسک، فاصلهگذاری اجتماعی و شستشوی دست، بهبود شرایط بهداشت عمومی تاکید می گردد.
چگونگی عملکرد واکسن های کرونا
به طور معمول، این واکسن ها مستقیم یا غیرمستقیم بر روی پروتئین سنبله که ویروس های کرونا را منحصر به فرد می کند، تاثیر می گذارند. پس از تزریق واکسن، سیستم ایمنی بدن می تواند به سرعت ویروس های کرونا ویروس را تشخیص دهد و در صورت حمله، توانایی تکثیر ویروس را مختل می کند و از انتشار آن به سایر قسمت های سیستم ایمنی بدن پیشگیری می کند. واکسن از ورود ویروس به سلول ها، تکثیر آنها و بیمار شدن افراد جلوگیری می کند.
عملکرد واکسن کرونا (کووید-۱۹) بر اساس نوع واکسن و فناوری استفاده شده در آن ممکن است متفاوت باشد.
واکسن حاوی موادی است که میتواند شامل آنتی ژنهای ویروس، وکتورهای ویروسی، آنتیبادیهای مصنوعی یا دیگر ترکیبات مفید باشد. این مواد به بدن تزریق میشوند و باعث فعالسازی سیستم ایمنی میشوند.
بسته به نوع واکسن، عملکرد آن ممکن است به شکل زیر باشد:
واکسنهای مبتنی بر آنتیژن: این نوع واکسنها شامل آنتیژنهای ویروس SARS-CoV-2 میشوند. آنتیژنها که معمولاً پروتئینهای خارجی ویروس هستند، به بدن تزریق میشوند و باعث تشدید سیستم ایمنی میشوند. در پاسخ به آنتیژن، بدن آنتیبادیها و سلولهای ایمنی میسازد که در صورت برخورد با ویروس واقعی، برای مبارزه با آن به کار گرفته میشوند.
واکسنهای بر پایه وکتور ویروسی: در این نوع واکسنها، یک ویروس بیمارگونه دیگر (وکتور) استفاده میشود که قادر به انتقال ژنهای آنتیژنی SARS-CoV-2 به سلولهای بدن است. وکتور ویروسی معمولاً بیماریزا نیست و تغییراتی روی آن اعمال میشود تا بتواند ژنهای آنتیژنی را به سلولهای بدن منتقل کند. به این ترتیب، سیستم ایمنی بدن به آنتیژنهای ویروس SARS-CoV-2 عادت میکند و پاسخ ایمنی را تقویت میکند.
واکسنهای مبتنی بر مولکولهای مصنوعی: در این نوع واکسنها، مولکولهای مصنوعی که شبیه به آنتیژنهای ویروس هستند، به بدن تزریق میشوند. این مولکولها باعث فعالسازی سیستم ایمنی میشوند با این هدف که بدن پاسخ ایمنی ایجاد کند.
در همه این روشها، هدف اصلی واکسنها ایجاد حمایت ایمنی در برابر ویروس SARS-CoV-2 است. با فعالسازی سیستم ایمنی، واکسنها به بدن کمک میکنند تا در صورت برخورد با ویروس واقعی، سریعاً به آن پاسخ دهد و عفونت را مهار کند. این منجر به کاهش شدت بیماری، پیشگیری از عوارض جدی و کمک به کنترل شیوع بیماری میشود.
مهم است بدانید که واکسنها همواره ممکن است نتایج 100٪ محافظت را نداشته باشند. با این حال، تحقیقات نشان داده است که واکسنهای کووید-19 که به دستورات سازمان بهداشت جهانی (WHO) و مراجع مربوطه تایید شدهاند، به طور کلی موثر بوده و در کاهش خطر ابتلا به بیماری و انتشار آن نقش مهمی داشتهاند.
انواع واکسنهای کرونا و تفاوتهای آنها
برخی از انواع واکسنهای کرونا و تفاوتهای آنها عبارتند از:
واکسنهای مبتنی بر mRNA:
• واکسن فایزر Pfizer-BioNTech (Comirnaty)
• واکسن Moderna (Spikevax)
واکسنهای بر پایه وکتور ویروسی:
• واکسن آسترازانکا
• واکسن جانسون جنسون
واکسنهای پروتئین زیر واحدی:
• واکسن Novavax
• واکسن Sanofi-GSK
واکسنهای کروناکوواک:
• واکسن سینوواک
• واکسن سینوفارم Sinopharm (BBIBP-CorV)
هر یک از این واکسنها با استفاده از روشهای مختلف به منظور تقویت سیستم ایمنی بدن در برابر ویروس کرونا تولید و استفاده میشوند. تفاوتهای میان این واکسنها شامل موارد زیر میشود:
• فناوری استفاده شده در هر واکسن (RNA مسنجر، وکتور ویروسی، پروتئین زیر واحدی و …).
• ترکیبات و مواد اولیه استفاده شده در ساخت واکسن.
• نحوه عملکرد واکسن در ایجاد پاسخ ایمنی (مثلاً تولید آنتیبادیها یا فعال کردن سلولهای سیتوتوکسیک).
• دوزهای واکسن و زمان بندی واکسیناسیون.
همچنین، تفاوتهای دیگری ممکن است وجود داشته باشد، مانند نحوه نگهداری و شرایط حمل و نقل هر واکسن، عوارض جانبی محتمل و درصد محافظتی که هر واکسن ارائه میدهد.
چه کسانی باید واکسن کرونا را دریافت کنند؟
سازمانهای بهداشت بینالمللی و ملی، از جمله سازمان بهداشت جهانی (WHO) و مراکز کنترل و پیشگیری از بیماریها (CDC)، دستورالعملهایی برای واکسیناسیون COVID-19 تهیه کردهاند. بر اساس دستورالعملها، واکسن کرونا برای تمامی افراد بالای ۱۲ سال توصیه میشود، بهویژه گروههای زیر:
افراد مسن: بالای ۶۵ سال.
افراد با بیماریهای زمینهای: مانند دیابت، بیماریهای قلبی، فشار خون بالا، بیماریهای ریوی و ضعف سیستم ایمنی.
کادر درمان: پزشکان، پرستاران و دیگر کارکنان بهداشتی.
افراد در تماس نزدیک با جمعیتهای آسیبپذیر: مانند خانوادههای افراد مسن یا مبتلا به بیماریهای زمینهای.